Duygusal İstismar Nedir? Duygusal İstismar Belirtileri Nelerdir?

Duygusal istismar muhtemelen herkesin hayatının bir döneminde maruz kaldığı, kimileri için yüzeysel ve geçici, kimileri içinse derin ve süregelen yaralar açmış, zorlayıcı bir ilişki halidir. Bu ilişkiler aynı zamanda toksik ilişki olarak da nitelendirilen ilişkilerin temelindeki davranış örüntülerini içerir Bu durum duygusal özellikle istismara maruz kalan için zorlayıcı etkileri olan bir tecrübe olsa da, istismar eden kişilerin de hayatlarını zorlaştıran bir takım davranışlar bütünüdür. Kendimizi duygusal istismara hayatın belli dönemlerinde maruz kalan konumunda olabilirken, başka bir döneminde bunu yapan kişi olarak da görebilmemiz mümkündür. Bu yazıda hem istismara maruz kalan hem de bu istismarı yapan kişilere dair aklınızdaki muhtemel sorulara daha detaylı bilgiler vermeye çalıştım.

Duygusal İstismar Nedir?

Duygusal istismar nedir diye sorulduğunda verilecek en genel cevap, istismarın kişinin duygusal sağlığını etkileyen bir çeşidi olduğudur. Duygusal istismar, bir kişinin diğer kişinin duygusal sınırlarını, güvenlik hissini, kimlik ve özgüvenini kasıtlı olarak yaralama veya zedelemeye çalıştığı her türden süregelen davranışlar bütününe verilen bir isimdir.

Duygusal istismar nedir diye sorulduğunda aynı zamanda gücün de istismarıdır. İlişkide taraflar arasında bir güç asimetrisi olabilir. Örneğin, bir taraf maddi olarak daha güçlü olabilir veya sosyal çevresi daha geniş ve bu çevresinde sevilen, iyi bilinen biri olabilir. İlişkilerde çiftlerin belli konularda diğerine göre daha çok güç sahibi olması olağan bir durumdur. Genel resme bakıldığında kişiler arasında bir hiyerarşi olmaması ise önemlidir. Taraflardan biri, hayatının belli noktalarındaki gücünü, farkında olarak veya olmayarak, karşısındakinin varlığını sindirmek için kullanmaya çalıştığında, duygusal istismardan bahsedebiliriz.

Duygusal istismar, çoğu zaman fiziksel, cinsel veya maddi istismar gibi diğer istismar türleriyle birlikte görülür. Ancak, birlikte veya tek başında görülmesinden bağımsız olarak, uzun süre maruz kalınan duygusal istismarın kendisi de yıkıcı sonuçlar doğurabilir. Duygusal istismarın süresi, şiddeti, gerçekleştiği dönem ve istismarcının kim olduğu, bu sonuçların nasıl görüneceğini etkileyen faktörlerden bazılarıdır. Örneğin, çocukluk çağındaki istismarın etkileri kalıcı olabilecekken, yetişkinlik dönemindeki duygusal istismarın etkilerinde esneme payı olabilir.

Duygusal İstismar Belirtileri ve Nedenleri Nelerdir?

Ortada bir duygusal istismar gerçekleştiğinin genel bazı belirtileri vardır. Alay etme, aşağılama, utandırma, suçlama, dışlama, iyi niyeti suiistimal etme, kişiyi izole etme, kısıtlama, baskı yapma ve tehdit etme gibi davranışların bütünü duygusal istismara örnek gösterilebilir. Bu davranışlar ilişkilerde tetiklendiğimiz veya anlık olarak kontrolü yitirdiğimiz zamanlarda hepimizin yapabileceği davranışlar olabilir. Tek başına her zaman bir duygusal istismar olduğu anlamına gelmez. Burada önemli kriter, bu davranışların belli durumlarda istikrarlı bir şekilde görülmeye devam etmesidir.

Duygusal istismar ne demek diye düşünüğümüzde bir diğer tanım da, bir kişinin başka bir kişinin duygusal ihtiyaçlarını kullanarak manipülatif bir şekilde kontrol etmeye çalışmasıdır. Bu davranış biçimi genellikle belirli nedenlerden kaynaklanır. Başkalarını duygusal olarak istismara yatkın kişilerin bu davranış örüntülerinin çeşitli nedenleri olabilir.

Bu nedenlerden bazıları çocuklukta yaşanan duygusal veya fiziksel istismar, duygusal ihmal, aile içi şiddet veya duygusal olarak yetersiz ebeveynlik gibi zorlayıcı yaşantıları olabilir. Bu tür deneyimler, bir kişinin ileride başkalarını duygusal olarak istismar etme eğiliminin kuvvetlenmesine neden olabilir. Özellikle erken dönem ilişkilerinde duygusal ihtiyaçlarının tatmin edilmediği bu kişiler, olaylar üzerinde kontrolsüz ve güçsüz hissedebilirler. Burada duygusal istismar davranışları, bu kişilerin olayların gidişatı üzerinde kontrol ve güç inşa etme girişimleri olarak okunabilir.

Ayrıca, bazı kişilik özellikleri de duygusal istismarın nedenleri arasında sayılabilir. Örneğin, kontrolcü bir kişilik yapısına sahip veya kendi duygusal ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan biri için, ilişkilerde kontrol ve güç sahibi olmak daha çok önem arz edebilir. Burada kişiler başkalarına duygusal bağımlılık geliştirebilir ve güvende hissedebilmek adına, ilişkinin ancak belli şartlar altında ve belli şekillerde devam edebilmesi için –farkında olarak veya olmayarak– istismarcı bir tutum sergileyebilirler.

Duygusal İstismar Altında Olduğunuzu Nasıl Anlarsınız?

Duygusal istismar, kişinin duygusal sınırlarını kasıtlı olarak yaralayan, özgüveni azaltan ve kişinin kendine güvenini zedeleyen bir davranıştır. Duygusal istismarın belirtilerini gözlemlemek ve tanımak için kendimizde gözlemleyeceğimiz bazı ipuçları aşağıdaki gibi olabilir:

1. Kişinin kendine olan saygısının azalır. Duygusal istismarın bir sonucu olarak, kişi kendine olan güvenini kaybedebilir ve kendini yetersiz hissedebilir. Burada bunun gerçekleşmesinin sebeplerinden biri istismara maruz kalan kişi sürekli olarak eleştirilir ve aşağılanır. Bu eleştiriler sıklıkla küçük ayrıntılara takılarak, kişinin kendine olan saygısını azaltarak yapılmaktadır.
2. Kişinin kendini sürekli savunma ihtiyacı duyar. İstismara maruz kalınan kişi sürekli olarak bir şeyleri yanlış yaptığı veya doğruyu yapabilecek idrakta olmadığı fikrine maruz kalıyor olabilir. Bu sebeple kişi sürekli kendine neyi yanlış yaptığına odaklanarak, kendini savunmak zorunda hissedebilir.
3. Kişi istismar eden kişinin ihtiyaçlarına sürekli olarak öncelik verir. Kişi, istismar eden kişinin isteklerini yerine getirmek için kendini feda etme eğilimindedir. Özellikle istismarın uzun süre devam ettiği durumlarda, kişi eğer karşının isteklerini tam ve eksiksiz olarak yerine getirebilirse, istismarı (aşağılamayı, eleştiriyi, suçlanmayı…) durdurabileceğine inanır. Dolayısıyla karşısındaki kişinin ihtiyaçlarının karşılanması, öncelik haline gelebilir. Buradaki dinamiklerin nasıl geliştiği ile alakalı daha detaylı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.
4. İstismara maruz kalan kişi sürekli olarak kendini baskı altında hissedebilir. Kontrol edildiği, izlendiği hissi kişinin hayatının her adımında varlığını hissettirebilir. Yanlış yapma ihtimali ve bunun sonuçlarıyla yüzleşirken, kendinizi karşıdakinin sürekli söylediklerini haklı çıkaracağınızdan veya tepkisinin büyüklüğünden çekinirken bulabilirsiniz.
5. Duygusal istismar son olarak kişiyi sosyal olarak yalnız bırakabilir. İstismar eden kişi, kişinin diğer insanlarla bağlantı kurmasına izin vermeyebilir, kişiyi diğer insanlardan uzaklaştırabilir veya sadece kendi izin verdiği insanlarla görüşmesine izin verebilir. Sosyal seçeneklerinizi günden güne kısıtlayan bu durumun sonucunda, kendinizi diğerlerinden kopuk hissedebilirsiniz.

Duygusal İstismar Olarak Kabul Edilen Davranışlar Nelerdir?

Duygusal istismar, bir kişinin başka bir kişinin duygusal sağlığını etkilemek, kontrol etmek veya manipüle etmek amacıyla bilinçli bir şekilde kullanılan davranışlardır. Duygusal istismar örnekleri ile bahsedilmesi durumunda ise, aşağıdaki davranışların varlığından söz edilebilir:

1. Eleştiri ve aşağılama: Sürekli eleştirilmek, aşağılanmak veya küçük düşürülmek, duygusal istismarın belirtilerindendir. Bu tür davranışlar, kişinin kendine güvenini zedeleyebilir ve kendini değersiz hissetmesine yol açabilir.
2. Manipülasyon ve kontrol: İstismarcı, mağdurun duygusal tepkilerini yönlendirmek ve istediği şekilde davranmasını sağlamak için bazı durumları kontrol etmeye çalışabilir. Bunlar arasında suçlama, tehditler, şantaj, yalanlar ve duygusal şantaj yer alabilir. Bu davranışlar, mağdurun kendi düşüncelerini, duygularını ve isteklerini ifade etme özgürlüğünü engeller.
3. İzolasyon: İstismarcı, mağduru sosyal çevresinden soyutlayabilir. Kendi ailesi ve arkadaşlarıyla bağlantısını koparmasını veya onlardan uzak durmasını sağlayabilir. Bu, mağdurun destek sistemini kaybetmesine ve istismarcının kontrolünü artırmasına neden olabilir.
4. Duygusal soğutma: İstismarcı, mağdurun duygusal ihtiyaçlarını göz ardı edebilir veya reddedebilir. Sevgi, şefkat, ilgi veya destek gibi temel duygusal ihtiyaçlarının karşılanmadığını hissettirebilir. Bu, mağdurun kendini yalnız ve değersiz hissetmesine yol açabilir.
5. İntihara teşvik veya tehdit: En uç durumlarda istismarcı, mağduru umutsuzluğa sürükleyebilir, intihara yöneltebilir veya intiharla tehdit edebilir. Bu tür davranışlar, mağdura korku, baskı ve çaresizlik hissi verebilir.
6. Sınırları ihlal etme: İstismarcı, mağdurun kişisel sınırlarını sürekli olarak ihlal edebilir. Özel alanına saygı göstermeyebilir, gizlilik haklarını ihlal edebilir veya kişisel bilgileri kötüye kullanabilir. Bu, mağdurun kendini güvende hissetme halini etkileyebilir.

Bu davranışlar, en yaygın duygusal istismar örnekleri olarak karşımıza çıkar. Ancak, her durum farklı olabilir ve duygusal istismar örnekleri kişiden kişiye değişebilir.

Duygusal İstismarı Hemen Fark Edememenin Nedenleri Nelerdir?

Duygusal istismarın hemen fark edilememesinin çeşitli nedenleri olabilir. Sırasıyla aşağıda detaylarıyla tartıştığım sebepler, şunlar olabilir:

1. Duygusal istismar, diğer insanlar tarafından fark edilmesi zor bir davranıştır. Duygusal istismar genellikle doğrudan fiziksel veya sözlü taciz gibi daha açık istismar türleri kadar gözle görülür değildir. Kişinin ilişkisindeki süregelen bu dinamikler bir rahatsızlık duyulmadığı veya ilişkide dıştan bir değişiklik gerçekleşmediği sürece hiç sorgulanmadan süregelebilir. Bu nedenle, bir kişi duygusal istismarın farkına varana kadar uzun bir süre geçebilir.
2. Duygusal istismar sık sık küçük çekişmeler, eleştiriler veya suçlama gibi daha az açık şekillerde gerçekleşir. Bu tarz durumlar pek çok insan için yönetilebilir olup, olay özelinde büyük bir etkisi olmaz. Taraflar bu durumu görmezden gelebilir veya bir taraf kendinden feragat edip susmayı seçebilir. Fakat uzun vadede bu küçük etkileşimlerin etkilerinin birikmesinin kişiler üzerinde bir dönüştürücü bir etkisi olabilir. Bu etki kişinin kendine güvenini ve saygısını oldukça yavaş bir şekilde azaltabilir ve dolayısıyla duygusal istismarın fark edilmesini zorlaştırır.
3. Duygusal istismar genellikle yakın ilişkilerde meydana gelir. İlişkinin diğer tarafından sevildiğini ve korunduğunu hissetmek isteyen bir kişi, duygusal istismarın farkına varmakta zorlanabilir. İlişkideki duygusal istismar yaşandığı ihtimalini “konduramamak”, bitmesi gereken bir ilişkiyi sonlandırmayı erteleyebilir veya zorlaştırabilir. Bu konduramama hali ilişki devam ettikçe duygusal istismarın fark edilmesini gittikçe zorlaştırır.
4. Bir kişi duygusal istismarın farkına varmadan önce, genellikle bu davranışların diğer ilişkilerinde de mevcut olduğunu fark eder. Belki kendileri için o denli önemli olmayan insanlardan da benzer şekillerde muameleye edildiğini görebilir. Kendisi için önemli olan ilişkilerde de benzerlik bu yolla kurulabilir. Bu nedenle, bir kişinin duygusal istismarın farkına varması için öncelikle diğer insanlarla ilişkilerindeki benzer davranışları fark etmesi gerekebilir.

Duygusal istismarın adını koyabilmek zor olduğu gibi, bu durumun sizin üzerinizdeki etkilerini anlamak da gereklidir. Duygusal istismarın sizi nasıl etkilediğini anlamak için yaşananların üzerinden zaman geçmesi gerekebileceği gibi, bu konuyu bir psikoterapist ile derinlemesine anlamaya çalışmak da bir yöntem olabilir. Bu noktada duygusal istimarı ve etkilerini anlamak bireysel terapinin faydaları arasındadır.

Duygusal İstismar Nasıl Tedavi Edilir?

Duygusal istismar, mağdurun zihinsel sağlığı ve ilişkileri üzerinde ciddi etkilere sahip olabilir. Kişinin kendine güvenini ve saygısını azaltarak, depresyon, anksiyete, özgüven eksikliği, kişilik bozuklukları, uyku problemleri ve ilişki sorunları gibi sorunlara yol açabilir. Bu sorunları anlamak için geliştirilen bazı duygusal istismar farkındalık ölçeği gibi testler olsa da, duygusal istismarın varlığının tam olarak anlaşılması ve bunun etkilerinin kapsamlı olarak değerlendirilmesi gereklidir. Bu nedenle, duygusal istismara maruz kalan kişilerin, profesyonel destek almaları önemlidir.

Psikoterapi süreci, kişinin yaşadığı istismarın şiddetine, süresine, dönemine ve etkilerine bağlı olarak değişebilir. Çocukluk ve ergenlik döneminde yaşanan istismara daha uzun süre ve yoğun bir terapi süreci gerektirebilirken, yetişkinlik döneminde yaşanan istimarın etkilerini dönüştürebilmek, ihtiyaca ve bireysel farklılıklara yönelik değişebilir.

Burada terapistinizin yaklaşım ve tarzı, duygusal istismarı çalışırken odaklanacağınız konuları ve çalışma şeklinin görünümünü önemli ölçüde değiştirecektir. Fakat iyi bir terapi süreci, kişide duygusal istismarın beslendiği kökenlerini keşfetmeyi hedefler. Bu terapi, kişinin çocukluk dönemindeki deneyimlerine ve aile dinamiklerine odaklanır. Bu sayede mağdur, duygusal istismarın neden olduğu deneyimlerin etkisini fark etmeye başlayabilir. Böylece bu deneyimlerle daha sağlıklı bir şekilde başa çıkmaya yardımcı olacak inançları geliştirme yönünde bir adım atılabilir.

Duygusal İstismara Maruz Kalan Kişiler Ne Yapmalı?

Duygusal istismara maruz kalan kişiler, öncelikle kendilerini korumak ve güvende hissetmek için harekete geçmelidirler. Bunun için aşağıdaki adımlar atılabilir:

1. Kendinize karşı dürüst olun: Duygusal istismarın farkına varmak, ilk adımdır. Kendinizi, ilişkide yaşananlarda kendi sorumluluğunuzun ne olduğunu da değerlendirerek, karşı tarafında tavır ve tutumlarında yanlış olduğunu hissettiğiniz noktalar üzerine düşünün. Bunu yaparken hissedebileceğiniz suçluluk hissinizin farkında olarak ilerlemek, daha tarafsız bir değerlendirme yapmanıza yardımcı olabilir.
2. Kendinize sınır koyun: Duygusal istismara maruz kalan kişiler, kendilerine zarar vermeyen sınırlar belirlemelidirler. Örneğin, sadece istismar eden tarafın önceliklendirdiği konuları tartışmayı reddetmek veya kendinizi aşırı açıklamamak gibi.
3. Kendinizi koruyun: Duygusal istismara maruz kalan kişiler, kendilerini güvende hissetmek için nasıl önlemler alabileceklerini düşünebilirler. Örneğin, yukarda bahsettiğimiz sınırlar sizi duygusal olarak koruyabilecekken, kendinizi istismarcı davranışları olan kişiden fiziksel olarak uzaklaştırmak sizi fiziksel olarak koruyabilir.
4. Kendinize iyi bakın: Kendinize iyi bakmak, duygusal istismarın etkilerini azaltmaya yardımcı olabilir. İstismar ile gelen suçluluk, kontrolsüzlük veya güçsüzlük gibi hisler ile baş etmekte özellikle faydalı olabilir. Kendinize zaman ayırın, spor yapın, hobilerinizle ilgilenin ve kendinize özen gösterin.
5. Yasal destek alın: Bazı durumlarda, duygusal istismar yasal bir sürece dönüşebilir. İstismarcıdan korunmak için yasal destek almak gerekli olabilir. Avukat veya haklarınızı savunacak bir kuruluşla görüşebilirsiniz.
6. Destek alın: Duygusal istismara maruz kalan kişiler, psikologlar, terapistler veya destek gruplarından yardım alabilirler. Bu kişiler, mağdurun yaşadığı stresi azaltmaya ve güvenli bir ortam sağlamaya yardımcı olabilirler.

Duygusal istismara maruz kalan kişiler için, kendilerine destek olacak kişilerle konuşmak ve yardım almaya hazır olduklarında adım atmaları çok önemlidir. Bu süreçte sabırlı olmak, kendilerine ve iyileşme süreçlerine güvenmek de önemlidir